Woonservicewijken Escamp: bijzonder en innovatief!

Introductie woonservicewijken

Stichting Woonservicewijken Escamp in Den Haag: ‘Vertrouwd wonen in lerende wijken’

Het doel van de Haagse Stichting Woonservicewijken Escamp is dat bewoners van Escamp lang zelfstandig en zelfredzaam kunnen wonen in de eigen sociale omgeving en daarbij kwaliteit van leven ervaren. De Stichting draagt hieraan bij door vernieuwing van wonen, zorg, welzijn en burgerschap in hun onderlinge samenhang en de ontwikkeling en exploitatie van woonservicewijken.

Kernwoorden zijn veilig, vertrouwd, participatie, krachtontwikkeling (‘empowerment’).

De stichting streeft naar procesinnovatie in de ketensamenwerking wonen-zorg-welzijn-burgerschap, die zal leiden tot krachtontwikkeling bij wijkbewoners, cliënten en medewerkers. De innovatie zit vooral dáár zit waar de werkgebieden elkaar en de burgers raken. De deelprojecten in Woonservicewijken Escamp hebben zowel elementen van fysieke aanpak, als van sociale kwaliteit, als van burgerschap.

Wat is een woonservicewijk?

Woonservicewijken zijn gewone wijken voor iedereen. Maar het bijzondere in een woonservicewijk is dat er een veilige, vertrouwde en soms beschutte woonomgeving wordt gerealiseerd voor mensen die wat kwetsbaarder zijn. Dit gebeurt door de realisering van toegankelijke woningen in combinatie met voorzieningen en veiligheidsprogramma’s en programma’s die gericht zijn op onderlinge zorgzaamheid en sociale cohesie.
Mensen hoeven dus niet te verhuizen uit hun eigen wijk, hun vertrouwde sociale omgeving, als ze minder mobiel worden of andere beperkingen ondervinden vanwege ouder worden of handicap. In een woonservicewijk kunnen (ook) mensen die veel zorg nodig hebben zelfstandig wonen.
Maar bovenal blijft het een gewone wijk, waar jong en oud prettig kunnen wonen. Door onderlinge samenwerking tussen bewoners, gemeentelijke instanties en organisaties is er extra aandacht voor de leefbaarheid en de kwaliteit van leven in de wijk.

De naam

Over de naam is veel gesproken: woonzorgzone, woonservicewijk, fijne woonwijk. Woonzorgzone wordt door sommigen geassocieerd met oud, ziek, kwetsbaar, zwak, met een afgebakend gebied waar je eigenlijk beter niet kunt zijn. Dat was niet de bedoeling van de naam.
In het land zijn vele creatieve vervangende namen ontstaan in de loop der tijd. Servicewijk of woonservicewijk zijn op dit moment geaccepteerde namen en geven aan dat het om integrale wijkaanpak gaat, teneinde prettige woonwijken te realiseren voor alle wijkbewoners. De woonservicewijk is overigens wél geliefd: er zijn mensen die specifiek informeren naar de woonservicewijken in een gemeente: daar willen zij dan graag gaan wonen.

Is dit nieuw?

Moerwijk, een van de wijken van stadsdeel Escamp in Den Haag, is de eerste woonzorgzone in Nederland in een bestaande stad en nu, jaren later, nog steeds een landelijk voorbeeldproject. De Gemeente Den Haag was in 2000 initiatiefnemer en stimuleerde de ontwikkeling tot levensloopbestendige wijken en projecten wonen-zorg-welzijn middels het instellen van een woonzorgfonds.
De woonzorgzonering (ofwel het inrichten van woonservicewijken, ofwel levensloopbestendige wijken
De Gemeente Den Haag heeft in de eerste drie projectjaren ruim 2,5 miljoen euro geïnvesteerd in de woonzorgzone vanuit het gemeentelijke woonzorgfonds en ca 9 ton uit WVG-middelen. In de jaren daarna is de financiële ondersteuning voor Moerwijk vanuit de gemeente verminderd en hebben de samenwerkende partijen zelf de eigen investeringen verhoogd. Hierdoor kwam er bij de gemeente financiële ruimte om ook andere wijken tot woonzorgzones te laten ontwikkelen.
In 2007 is het woonzorgfonds opnieuw voor 4 jaar gevuld met 1,5 miljoen. De gemeente heeft nu geen beperking meer opgelegd t.a.v. de keuze van bepaalde wijken. De middelen kunnen nu worden aangevraagd voor een bijdrage aan de fysieke realisering van vernieuwende woonzorgprojecten overal in de stad. De sociale component van die projecten dient op andere wijze te worden gefinancierd, onder meer uit welzijn / wmo - middelen.

De Stichting heeft in de vijf jaren van haar bestaan een sterke infrastructuur van samenwerking wonen, zorg en welzijn in Moerwijk opgebouwd. In het kader van de woonzorgzone zijn tal van deelprojecten gerealiseerd: opwaardering en nieuwbouw van woningen, toevoeging van verzorgd en beschermd wonen, opwaardering van de openbare ruimte, veiligheidsprojecten, projecten met moderne technologie in woningen en in community-vorming, realisering van servicepunten en zorg en diensten op maat.
De opgedane expertise wordt nu gedeeld met andere organisaties in het stadsdeel Escamp en de stad Den Haag. Gezien de grote opgave, zowel fysiek als sociaal, waar Escamp de komende jaren voor staat, lag het opschalen naar Escamp niveau voor de hand, opdat gezamenlijk kan worden gewerkt aan een stadsdeel waar het prettig wonen is en waar voldoende voorzieningen zijn.

En landelijk?

Kijk eens op de website van het landelijke Kenniscentrum voor Wonen en Zorg www.kcwz.nl
Het concept woonzorgzone duikt voor het eerst op in de plannen voor het nieuwe stadsdeel IJburg in Amsterdam, aan het begin van 1999. Een jaar later zijn er een stuk of zes woonzorgzones in voorbereiding bekend. Daarna volgt een snelle verspreiding over het land. In de Databank Wonen Zorg staan inmiddels rond de 80 woonzorgzones. Ongeveer 35 daarvan zijn in uitvoering, de overige in voorbereiding.
Een inspiratiebron voor de woonzorgzone ligt in Scandinavië. Met name de Deense manier waarop wonen, welzijn en zorg georganiseerd zijn - op wijkniveau en met veel meer nadruk op het deel blijven nemen aan het gewone dagelijkse leven - spreekt aan. Door de STAGG, Stichting Architectenonderzoek Gebouwen Gezondheidszorg, is een ruimtelijke vertaling gemaakt voor de Nederlandse situatie. De vraag hoe een wijk eruit zou moeten zien om wonen, welzijn en zorg zo dicht mogelijk bij de bewoners te kunnen organiseren is uitgewerkt in het zogenaamde STAGG scenario.